Amnesia dixital

Nunca a humanidade gardara tanto para lembrar tan pouco. Nos petos de calquera de nós, da xente que habitamos este territorio galego e dos de outras xeografías, alóxase hoxe unha cantidade inmensa de imaxes, vídeos e documentos que supera con moito o volume de calquera arquivo histórico do século pasado. A promesa da tecnoloxía era fascinante: a salvagarda eterna da nosa experiencia cotiá, a posibilidade de conxelar o tempo para que nada nin ninguén caese no esquecemento. O resultado é o contrario diso: unha inmensa amnesia dixital onde o volume do acumulado medra en proporción directa á nosa incapacidade para procesar con sentidiño o vivido.

O paradoxo reside na natureza tecnolóxica. Ao confirmar a un algoritmo ou á nube a tarefa de gardar cada intre da nosa existencia, liberamos a mente do esforzo de narrar, sentilo e fixalo na memoria profunda. O acto de fotografar unha xuntanza, unha paisaxe ou un concerto converteuse moitas veces nun xesto mecánico de disociación: xa non se olla o presente, senón que se certifica a súa existencia para un futuro no que, ironicamente, ninguén volverá abrir esa carpeta. O arquivo infinito transfórmase así nun triste cemiterio de puntos de luz sen cadencia, sen peso afectivo e sen alma.

Este fenómeno ten un efecto secundario especialmente nocivo na transmisión da memoria, un impacto que se volve crítico nunha comunidade territorial como a nosa, construída historicamente arredor da palabra dita, da lareira familiar e do relato compartido. En Galiza, a identidade mantívose viva non porque houbese un rexistro minucioso en papel ou en imaxes da vida cotiá, senón porque existía o hábito fundamental de contar. A memoria era un organismo vivo que se adaptaba, que emocionaba e que vinculaba ás distintas xeracións no acto mesmo de dicir. Hoxe, a substitución da historia contada pola imaxe tan rápida como efémera amosada na pantalla do móbil desposúe ao relato do seu calor humano e da súa capacidade ancestral de xerar pertenza e continuidade.

Mentres acumulamos montañas de rexistros de vida sen dixerir, debilitamos a cadea invisible que unía aos avós cos netos a través do conto, do refrán e da anécdota repetida mil veces ao redor duna mesa familiar. A imaxe dixital é estática e muda; a narración oral, pola contra, é un proceso dinámico, humano e profundamente vivo que constrúe comunidade e outorga sentido ao que somos.

A tecnoloxía vendeunos a eternidade, pero o que nos está deixando é unha forma inédita e perigosa de desmemoria colectiva. Unha sociedade que confía o seu pasado a formatos dixitalizados que ninguén revisa é unha sociedade profundamente vulnerable ao baleiro. Se no futuro falla a plataforma, se se perde a chave de acceso ou simplemente se extingue a curiosidade por navegar entre miles de ficheiros anónimos, nada quedará exactamente do que fomos noutrora. Cando todo é arquivábel de xeito automático, nada resulta verdadeiramente memorable; e cando a transmisión oral se apaga definitivamente, a nosa cultura corre o risco de converterse nun lugar saturado de datos, pero totalmente orfo de verdadeira memoria social e de sentido compartido